Dursunbey’de Kadın Hafızlık Geleneği: Sarı Hoca Kızı Müberra Doldur Örneği

Öz

Kur’ân-ı Kerîm’in indirildiği şekliyle muhafaza edilmesi hususu İslam’ın ilk yıllarından itibaren önemli yer teşkil etmiştir. Kur’ân, sadece satırlarda değil, aynı zamanda sadırlarda da muhafaza edilmek suretiyle günümüze intikal etmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’in sadırlarda muhafaza edilmesine “hâfızlık”; bu eylemi gerçekleştirenlere ise “hâfız” denir. Hâfızdan Kur’ân-ı Kerîm’in lafzını hâmil, ahkâmıyla âmil, ahlâkıyla kâmil olması beklenir. Hz. Peygamber’in ashabını yetiştirdiği gibi sünnetine uyan ve hâfızları yetiştiren Kur’ân muallimleri hâfızlık geleneğini devam ettirmede önemli bir yer tutmaktadır. Balıkesir bölgesi, Kur’ân öğretimi ve hâfızlık eğitimi bakımından dikkate değer bir ilmî birikime sahiptir. Gerek merkezde gerekse taşra yerleşimlerinde faaliyet gösteren medreseler, camilerde teşekkül eden ders halkaları ve ilerleyen süreçte kurumsallaşan Kur’ân kursları, bölgede köklü bir Kur’ân eğitim geleneğinin oluşmasına zemin hazırlamıştır. Türkiye’de hâfızlık geleneğinin yakın dönem temsilcileri arasında müstesna bir yere sahip olan Mehmet Öğütçü (Gönenli Mehmet Efendi), Balıkesir açısından önemli bir şahsiyet olarak öne çıkmaktadır. Bölge genelinde Kur’ân öğretimine katkılarıyla tanınan Hâfız Ahmet Karatoprak, Hâfız Mustafa Sarı ve Dursunbeyli Hâfız Mehmet Ruhi Turan (Sarı Hoca) gibi isimler, yetiştirdikleri talebeler ve temsil ettikleri eğitim anlayışıyla Balıkesir’deki hâfızlık geleneğinin şekillenmesinde etkili olmuş kıymetli şahsiyetler arasında zikredilmektedir. Dursunbey’de Sarı Hoca’nın kızı, Sarı Hoca lakabıyla tanınan Müberra Doldur Hoca Hanım ise bu geniş gelenek içerisinde kadın hâfızlık geleneğini temsil eden nadide örneklerden biri olarak dikkat çekmektedir. Bu çalışma, Balıkesir’in Dursunbey ilçesinde yetişmiş, hayatının önemli bir kısmını Kur’ân eğitimine vakfetmiş ve bölgede ‘Sarı Hoca’nın Kızı’, “Sarı Hoca” lakabıyla tanınan meşhur hâfız hocalardan Müberra Doldur’u konu edinmekte; onun hâfızlık ve Kur’ân öğretimi alanındaki ilmî faaliyetlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada röportaj tekniği kullanılmış ve Müberra Doldur ile gerçekleştirilen röportaj ve yetiştirdiği talebelerinden Hâfize Özlem Pişkin ile yapılan görüşmeye yer verilmiştir. Bu röportaj ve görüşmelerde öne çıkan başlıca temalar; Kur’ân’a bağlılık, adanmışlık, hâfızlık disiplini, ilim ahlâkı, sabır, ihlâs ve eğitimde sürekliliktir. Bu bağlamda Müberra Hoca Hanım’ın eğitimci kimliği, yerel hâfızlık geleneğinin teşekkülü ve sürekliliği bakımından ilmî ve ahlâkî bir örneklik sunmaktadır.