İlahiyat Fakültelerinde İşlenen Sarf Konularında Âyetlerle İstişhâd Durumu
Anahtar Kelimeler:
Arap Dili, Sarf, İlahiyat Fakültesi, Âyet, İstişhâdÖz
Bu çalışma, Arapça öğretiminde önemli bir yere sahip olan Sarf ilminin öğretiminde âyetlerle istişhâd yönteminin ülkemizde yaygın bazı Arapça öğretim setlerindeki kullanım durumunu incelemiştir. Türkiye’de yaygın olarak kullanılan setlerden Akademik Arapça, el-Arabiyyetü beyne Yedeyk, el-Kavâʾidu’l-Muşecciʿa ve el-Arabiyyetü li’l-Hayât setleri özeinde konu ele alınmış; bu setlerdeki Sarf konularında istişhâdın âyetlerle ne ölçüde yer aldığı analiz edilmiştir. Sonuçta setlerin az veya çok âyetlere yer verdiği, hadis örneklerinin ise çok sınırlı kaldığı görülmüştür. Âyetlerle istişhâd bakımından el-Arabiyyetü beyne Yedeyk ve el-Kavâʾidu’l-Muşecciʿa setlerinin diğerlerine göre öne çıktığı tespit edilmiştir. İncelemiş olduğumuz setlerin hiçbirinde müzârî fiilin nasb ve cezm edilmesi, sülâsî mücerred bâblar, taaccüb fiilleri ve ism-i tasğîr konularında âyetle istişhâd yapılmadığı görülmüş, bu konularda tarafımızca tespit edilen âyetler istişhâd amacıyla verilmiştir.
İndirmeler
Referanslar
Abdulaziz, Nâsıf Mustafa-Salih, Muhyiddin. el-Arabiyyetü li’l-Hayât. 4 Cilt. Riyad: Câmi‘atü’l-Melik Suud, 1994.
Acar, Mehmet Maşuk. “Kıraatlerle İstişhâdın Nahiv Konularının Anlaşılmasındaki Rolü (Şerhu İbn ‘Akîl Örneği)”. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi 6/3 (13 Aralık 2022), 399-428. https://doi.org/10.52115/apjir.1208363
Akçakoca, Yusuf. Arap Dilinin Temel Dayanakları. Ankara: Sonçağ Yayınları, 2023.
Akçay, Halil. Sıfırdan Zirveye Sarf. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
Arvasi, Bünyamin. “Arap Dilinde Hadisle İstişhad ve Şemseddin es-Sivasi’nin Hallü Meâkıdi’l-Kavâid Adlı Eserinde İstişhad Edilen Hadislerin Tahlili”. Iğdır Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19 (2022).
Asım, Mohammad Shakib. “Sarf İlminin Tarihçesi ve Bazı Arap Dil İlimleriyle Etkileşimi”. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi [Journal Of Old Turkish Literature Researches] 7/1 (30 Mart 2024), 52-73. https://doi.org/10.58659/estad.1431258
Ayhan, Halis. “İlâhiyat Fakültesi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 22/70 72. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
Dede, Halis-Çıkar, Mehmet Şirin. “Ebû Osman el-Mâzinî ve Sarf İlmindeki Yeri = Ebû Osman Al-Mâzinî and Its Role in Arabic Morphology”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, IX/47 (2016).
Durmuş, İsmail. “İstişhâd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 23/396-397. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
Ekinci, İsmail. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerine Verilen Arapça Hazırlık Eğitimine Dair Bir İnceleme”. Van İlahiyat Dergisi 7/11 (15 Aralık 2019), 144-161. https://doi.org/10.5281/zenodo.3566872
el-Fâruk, Abdurrahman b. İbrâhîm vd. el-Arabiyyetü beyne Yedeyk. 4 Cilt. Riyad: Arabic For All, 2014.
Esin, Mehmet Nezir. İlme Adanmış Bı̇r Ömür: Zeynelabı̇dı̇n Âmı̇dî ve el-Mesâı̇ lu’l Maksûde Adlı Eserı̇. Ankara: Sonçağ Akademi, 2022.
Genç, M. Fatih. “Avrupa ve Türkiye’de İlahiyat Fakültelerı̇ Lisans Programları”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 13/1 (2013).
Güler, İsmail (ed.). İslâm Medeniyetinde Dil İlimleri: Tarih ve Problemler. İstanbul: İSAM Yayınları, Birinci Basım, 2015.
İbn Manzûr, Ebu’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el Ensârî er-Rüveyfî. Lisânü’l -ʿArab. 9 Cilt. Kâhire: Dâru’l-Hadis, 2013.
Kılıç, Hulusi. “Sarf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/136-137. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
Kablan, Süleyman. Akademik Arapça. İstanbul: Mektep Yayınları, 2023.
Kaçar, Halil İbrahim vd. el-Kavâidü’l-Muşecci‘a. 2 Cilt. İstanbul: MÜ İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 9. Basım, 2019.
Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Halil Altuntaş-Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 3. Basım, 2009.
Oğuz, Orhan. “İlahiyat Fakültesi Hazırlık Sınıfından Sonra Arapça Öğretiminde Kesintiye Uğraması Sorunu”. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10/2 (24 Temmuz 2019).
Soyipek, Hasan. “İlahiyat Fakültelerı̇ Hazırlık Sınıflarında Yürütülen Arapça Öğretimine İlişkin Öğrencı̇ Başarılarının Tespit edilmesi: Isparta İlahiyat Fakültesı̇ Örneğı̇ ”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 32 (01 Haziran 2014)
Tekı̇n, Mahmut. “Kur’ân ile İstişhâd Yöntemi Açısından Hatib eş-Şirbîni’nin ‘Nûru’s Seciyye fî Halli Elfâzi’l-Âcurrûmiyye’ Adlı Eseri”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (25 Aralık 2020), 152-166. https://doi.org/10.34085/buifd.792702
Ülker, Şehmus. “Şârihlerin Sarf İlminin Gelişimindeki Rolü ve Katkıları: Cürcânî’nin Şerhu’l-‘İzzî Adlı Eseri Özelinde Bir İnceleme”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 57 (31 Aralık 2024), 259-275. https://doi.org/10.17120/omuifd.1550442
“Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi”. Erişim 05 Ağustos 2025. https://istatistik.yok.gov.tr/
İndir
Yayınlanmış
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 AHMET AKBAŞ- Muhammet Sıddık Günay (Yazar)
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
