Ebû Bekir el-Âmidî’nin (ö. 1189/1776) “Risâle fi’l-Müteşâbihât” Adlı Eserinin Tahlil ve Neşri
الكلمات المفتاحية:
Tefsir، Müteşâbihât، Haberî Sıfatlar، Ebû Bekir el-Âmidî، Osmanlı Tefsir Geleneğiالملخص
Bu çalışma, 18. yüzyıl Osmanlı âlimlerinden Küçük Ahmedzâde Ebû Bekir el-Âmidî’nin (1698–1776) Risâle fi’l-Müteşâbihât adlı eserinin ilmî neşrini ve müteşâbihât anlayışını konu edinmektedir. Müteşâbihât meselesi, tefsir, kelâm ve İslâm düşüncesinin temel tartışma alanlarından birini teşkil etmektedir. Bu doğrultuda öncelikle müteşâbihât kavramı din dili, ontoloji, epistemoloji ve hermenötik perspektiflerinden ele alınmış; klasik ve modern yaklaşımlar mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. Yapılan analizler neticesinde müteşâbih dilin, metafizik hakikati doğrudan tasvir eden değil, insanı bu hakikate yönlendiren temsilî ve irşadî bir anlatım biçimi olduğu ortaya konulmuştur. Devamında Âmidî’nin ilâhî sıfatlara ilişkin yorum anlayışı tahlil edilmiştir. Bu çerçevede müellifin, ilâhî sıfatları Ehl-i Sünnet’in tenzih ilkesi doğrultusunda yorumladığı; teşbih ve tecsime götürebilecek lafzî ve zâhirî yaklaşımları reddettiği belirlenmiştir. Âmidî, istivâ, mecî’, yed, kabza ve yemîn gibi haberî sıfatları mecaz, temsil ve kinaye ekseninde açıklamış; ayetlerin münferit lafızlarından ziyade bütüncül anlamını esas alan bağlamsal bir yorum yöntemi benimsemiştir. Son olarak risale, ilmî neşir usullerine uygun şekilde neşredilerek araştırmacıların istifadesine sunulmuştur.
التنزيلات
المراجع
Aslan, Muhammed. “Ebû Bekir el-Âmidî: Küçük Ahmedzâde (1698-1776)”. Şark Ulemâsı. ed. İbrahim Baz. 3/95–107. Ankara: İlahiyat, 2024.
Demir, Mustafa. Kur’ân’ın Anlaşılmasında Tenzihî Dil: Kâdî Abdülcebbâr Örneği. İstanbul: Kitâbî, 2021.
Hacımüftüoğlu, Halil. Kral Tanrı: Allah’ın Krallığı. İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.
Harâllî, Ebü’l-Hasen. ʿUrve li’l-miftâhi’l-fâtih li’l-bâbi’l-mukaffel el-müfehhim li’l-Kurʾâni’l-münezzel. nşr. Muhammâdî b. Abdüsselâm Hayyâtî. Rabat: Menşûrâtu'l-Merkezi'l-Câmiî li'l-Bahsi'l-İlmî, 1997.
Harâllî, Ebü’l-Hasen. Miftâhu’l-bâbi’l-mukaffel li-fehmi’l-Kurʾâni’l-münezzel. nşr. Muhammâdî b. Abdüsselâm Hayyâtî. Rabat: Menşûrâtu'l-Merkezi'l-Câmiî li'l-Bahsi'l-İlmî, 1997.
Harâllî, Ebü’l-Hasen. Miftâhu’l-bâbi’l-mukaffel li-fehmi’l-Kurʾâni’l-münezzel. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Bağdatlı Vehbi, 207913.
Harâllî, Ebü’l-Hasen. et-Tevşiye ve't-tevfiye. Rabat: Menşûrâtu'l-Merkezi'l-Câmiî li'l-Bahsi'l-İlmî, 1997.
İbn Akîle. ez-Ziyâde ve’l-ihsân fî ʿulûmi’l-Kurʾân. nşr. Muhammed Safâ Şeyh İbrâhim Hakkı vd. 9 Cilt. Şarika: Merkezü’l-Buhûsi ve’d-Dirâsât, 2006.
Koç, Turan. Dilin Ötesi: Kur’ân’ın Dil ve Üslubu Üzerine. İstanbul: İz Yayıncılık, 2018.
Nursî, Saîd. Mektûbât. İstanbul: RNK, 2012.
Nursî, Saîd. İşârâtü'l-i'câz. İstanbul: RNK, 2012.
Öztürk, Mustafa. İlk Müslüman Neslin Allah Tasavvuru. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2025.
Suyûtî, Abdurrahman Celâleddîn. el-İtkân fî ulûmi'l-Kur'ân. thk. Muhammed Ebu'l-Fadl. 4 Cilt. el-Heyetu'l-Mısriyye, 1974.
Şehristânî – Ebü'l-Feth Muhammed. el-Milel ve'n-nihal. thk. Abdülazîz Muhammed el-Vekîl. Kahire: Müessesetü'l-Halebî, 1387/1968.
Tuncer, Eyyüp. “Harâllî’nin Miftâhu'l-Bâbi'l-Mukaffel’i”. Klasik Metinlerin İzinde Tefsir Usulüne Giriş: Deskriptif ve Açıklayıcı Bir Yaklaşım. ed. Enes Büyük. 79–104. İstanbul: Kitaparası Yayınları, 2025.
Yavuz – Faruk, Ömer. “Varlığından Yorumuna Kur’an”. Bilimname 11/2 (20026), 33–71.
Zerkeşî, Bedreddin. el-Burhân fî ulûmi’l-Kur’ân. thk. Muhammed Ebu’l-Fadl. 4 Cilt. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1957.
التنزيلات
منشور
الرخصة
الحقوق الفكرية (c) 2026 Eyyüp Tuncer (Yazar)
هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
