Kur’ân-ı Kerîm’de Adalet Mefhumu
الكلمات المفتاحية:
Tefsir، Kur'an، Adalet، Kıst، Sıdkالملخص
Kur’ân-ı Kerîm’de adalet, bireysel ve toplumsal hayatın huzur ve düzen içinde sürdürülebilmesi için vazgeçilmez bir ilke olarak öne çıkmaktadır. Hak sahibine hakkının verilmesini ve her türlü zulmün ortadan kaldırılmasını hedefleyen bu ilke, yalnızca hukukî ve sosyal ilişkileri düzenleyen bir norm değil, aynı zamanda insanın Allah’a karşı sorumluluğunun da bir gereği olarak temellendirilmektedir. Bu çalışmanın konusu, Kur’ân-ı Kerîm’de adalet mefhumunun kavramsal, semantik ve bağlamsal açıdan incelenmesidir. Çalışmanın temel amacı, adalet kavramının Kur’an bütünlüğü içindeki yerini tespit etmek; kavramın Allah’a nispet edilen yönünü, insan hayatındaki tezahürlerini ve kıst, sıdk, vasat gibi yakın anlamlı Kur’anî kavramlarla ilişkisini ortaya koymaktır. Araştırmada kavram merkezli ve karşılaştırmalı bir yöntem benimsenmiştir. Bu doğrultuda adalet kavramının kökeni, anlam alanı ve Kur’an’daki kullanım bağlamları klasik ve çağdaş tefsir kaynakları, akademik çalışmalar ve lisansüstü tezler ışığında bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda adaletin Kur’an’da yalnızca hukukî ve toplumsal ilişkileri düzenleyen bir ilke olmadığı bunun yanında ilahî fiiller, ahlâkî sorumluluk, bireysel denge, sosyal düzen, iktisadî ilişkiler ve ahiret inancıyla doğrudan bağlantılı çok boyutlu bir kavram olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca kıst, sıdk ve vasat kavramlarının adaletin farklı yönlerini yansıttığı ve böylece Kur’an’daki adalet anlayışının doğruluk, hakkaniyet, ölçülülük, sorumluluk ilkeleriyle bütünleşen kapsamlı bir anlam alanına sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
التنزيلات
المراجع
Abdulbâki, Muhammed Fuâd. el-Mu'cemü’l-müfehres li elfâzi’l-Kur’âni’l-Kerîm. Mısır: Dâru’l-Kutubi’l-Mısriyye, 1364.
Aliy, Abdurrahman. “İbn Mi̇skeveyh”. Türk Maarif Ansiklopedisi. Erişim 20 Mayıs 2026. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ibn-miskeveyh
Balıkkaya, Şükran. Kur’ân’da Adâlet Kavramı. Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2005.
Beyzâvî, Nasuriddin Ebu Said. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl. 5 Cilt. Beyrut: Daru ihyai’t-turasi’l-Arabi, 1418/1997.
Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâil Câmi’u’s-sahîh. thk. Muhammed Züheyr b. Nasr. Beyrut: Dâru Tevki’n-Necât, 1422/2000.
Buladı, Kerem. “Kur’ an ve Adalet (Toplumda Barış, Güven ve Huzuru Sağlayan İlke: Adalet)”. Ankara 38/1 (2002).
Cerrahoğlu, İsmail. “Kur’ân-ı Kerim’in Öngördüğü Adâlet Esasları”. Diyanet İlmi Dergi 29/2 (1993), 17-30.
Çağrıcı, Mustafa. “Adalet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 1/341-343. İstanbul: TDV Yayınları, 1988.
Demirci, Muhsin. Tefsir Usulü. İstanbul: IFAV, 2015.
Dimyâtî, Ahmed b. Muhammed. İthâfü füzalâi’l-beşer bi’l-kırââti’l-erbeate aşer. thk. Şaban Muhammed İsmail. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1407/1987.
Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş’as b. İshâk es-Sicistânî. es-Sünen. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd. 4 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-Asriye, 2014.
Ebu Zeyd, Nasr Hamid. “Kur’an’ın Adalet Kavramı”. çev. Enes Büyük. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 15/3 (2015), 245-264.
Elmalılı, M.Hamdi Yazır. Hak Dini Kur’an Dilil. 10 Cilt. İstanbul: Özkaracan Matbaacılık, 2011.
Işık, Şemsettin. “Kur’an’da Adalet ve Evrensel İlkeleri”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23 (Haziran 2024), 145-170.
Işık, Şemsettin. “Kur’an’da Adalet ve Evrensel İlkeleri”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23 (25 Haziran 2024), 145-170. https://doi.org/10.34085/buifd.1443981
İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. 30 Cilt. Tûnus: Dâru’t-Tûnusiye, 1984.
İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. es-Sünen. thk. Şu’ayb Arnavut vd. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’r-Risâleti’l-‘Alemiyye, 1430.
İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-ʿArab. Beyrut: Dar Sâder, 3. Basım, 1414.
Kara, Mustafa. “Kur’ân’da ‘Adâlet Kavramı ve Güncel Değeri”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 34 (2013), 137‐172.
Karagöz, İsmail vd. (ed.). Dînî Kavramlar Sözlüğü. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 7. Basım., 2017.
Karaman, Hayreddin vd. Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir. 5 Cilt. Ankara: Saray Matbaacılık, 2012.
Kur’an Yolu Meâli. çev. Hayrettin Karaman vd. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 8. Basım, 2020.
Karaman, Hayrettin vd. Kur’an Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir. 5 Cilt. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2020.
Kayacan, Murat. “Herkes İçin Adalet” Söyleminin Kur’anî Temelleri”. Tezkire: Düşünce, Siyaset, Sosyal Bilim Dergisi 53 (2015), 169-186.
Kurtubî, Muhammed b. Ahmed. el-Câmiʿ li-ahkâmi’l-Kurʾân. 20 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kütübü’l-Mısriyye, 2. Basım, 1384.
Kurtûbî, Muhammed b. Ahmed Câmiʿ li-ahkâmi’l-Kurʾân. thk. Ahmed el-Berduni, İbrahim el- ’Itfiyyiş. Kahire: Dâru’l-Kutubi’l-Mısriyye, 1384/1964.
Kutub, Seyyid. İslam’da Sosyal Adalet. çev. M. Beşir Eryarsoy. İstanbul: Arslan Yayınları, 1982.
Mavi̇ş, Nezir. “Naslar ve İnsan Fıtratı Bakımından Teklif-i Mâ Lâ-Yutâk’ın Konumu”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/1 (Ocak 2022), 89-116.
Mevdudî, Ebu’l A’lâ. Tefhimu’l-Kur’an. çev. Muhammed Han Kayani. 7 Cilt. İstanbul: İnsan Yayınları, ts.
Râgıb el-İsfahânî, Müfredât fî Garîbi’l-Kur’ân. thk. Safvân Adnan ed-Dâvûdî. Beyrut: Dâru’l-Kalem- Dâru’ş-Şamiye, 1412/1991.
Râgıb el‐İsfehânî. Müfredât fî garîbi’l-Kurʾân. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1. Basım, 1412/1991.
Râzî, Ebû Abdillâh (Ebü’l-Fazl) Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn er-. Mefâtihu’l-Gayb. Beyrut: Dâru İhyai’t-Türâsi’l-Arabî, 1420/1998.
Râzî, Fahreddîn. Mefâtîhu’l-gayb. Beyrut: Dâru İhyâi’t‐Türâsi’l‐Arabiyye, 3. Basım, 1420/1998.
Süyûtî, Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. el-İtkân fî ulûmi’l-Kur’ân. thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrâhim. 4 Cilt. Mısır: el-Hey’etü’l-Mısriyyeti’l-Amme, 1394/1973.
Şevkânî, Muhammed b. Ali eş-. Fethu’l-Kadîr. 6 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kalemu’t-Tayyib, 1. Basım, 1994.
Taberî, Ebû Ca ‘fer Muhammed b. Cerîr. Câmi’u’l-beyân. thk. Abdullah b. Abdilmuhsin. Kahire: Dâru Hicr, 1422/2000.
Terzioğlu, Hülya. “İslâm’da Kadının Konumuna Modern Yaklaşımlar-Mûsâ Cârullah Örneği-”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/33 (13 Temmuz 2016). https://doi.org/10.17335/sakaifd.261086
Yargıcı, Atilla. Kur’an’ın Önerdiği İdeal İnsan Modelinin Oluşmasında Sevginin Rolü. Ankara: Fecr Yayınları, 2017.
Yüce, Mehmet. “İslâm Ekonomisinde Temel İlkeler”. İlahiyat Akademi Dergisi 13 (2021), 57-96.
Zemahşerî, Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. el-Keşşâf ʿan hakaikı gavâmizi’t-tenzîl ve ʿuyûni’l-ekavîl fî vücûhi’t-teʾvîl. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kitebi’l-Arabiyye, 3. Basım, 1407.
Zerkeşî, Ebû Abdullah Bedreddin Muhammed b. Abdullah b. Bahâdır. Burhân fî ʿUlûmi’l-Kurʾân. Beyrut/Lübnan: Dârü’l-Maʿrife, 1957.
التنزيلات
منشور
الرخصة
الحقوق الفكرية (c) 2026 Ruveyda Bülbül- Şule Yüksel İnan- Murat Akkuş (Yazar)
هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
